بیعملی اقلیمی جان ایرانیان را هم تهدید میکند
گزارش جهانی Lancet Countdown 2025 زنگ خطر سلامت در ایران را به صدا درآورد
تاریخ انتشار: سهشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۴ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۵)
با انتشار گزارش تازهی Lancet Countdown 2025 درباره سلامت و تغییرات اقلیمی، سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که بیتوجهی کشورها به گرمایش جهانی، هر سال میلیونها قربانی بر جای میگذارد. دادههای این گزارش، نشانههای آشکاری از مرگهای ناشی از گرما، آلودگی هوا و ناامنی غذایی را در ایران نیز نشان میدهد — پیامدهایی که بر سلامت عمومی، اشتغال و اقتصاد خانوادهها اثر مستقیم دارد.
ایران در خط مقدم بحران گرما و خشکسالی
با افزایش میانگین دمای کشور طی دو دهه اخیر، تابستان ۱۴۰۳ یکی از گرمترین فصلهای ثبتشده در تاریخ ایران بود. در برخی استانهای مرکزی و جنوبی، از جمله یزد، کرمان و خوزستان، شمار روزهای با دمای بالای ۴۵ درجه بیش از دو برابر میانگین بلندمدت شد. کارشناسان محیطزیست هشدار دادهاند که پایداری این روند میتواند موجب افزایش مرگومیر سالمندان و بیماران قلبی–ریوی شود.
در گزارش جهانی لنست آمده است که نرخ مرگومیر ناشی از گرما در سطح جهان از دهه ۱۹۹۰ تا کنون ۲۳ درصد افزایش یافته است. برآورد تحلیلگران ایرانی نشان میدهد که تنها در تابستان گذشته بیش از ۸۰۰ مورد مرگ زودرس در کشور به گرما و آلودگی هوا نسبت داده میشود؛ رقمی که در صورت ادامه روند فعلی تا پایان دهه میتواند به بیش از دو هزار مورد در سال برسد.
سایه آلودگی هوا بر بیماریهای قلبی و دیابت
در شهرهای بزرگ مانند تهران، اصفهان و کرج، سهم سوختهای فسیلی در آلودگی ذرات معلق هنوز بالاتر از میانگین جهانی است. استفاده از خودروهای شخصی و کاهش حملونقل پاک، ترکیب گازهای گلخانهای و گرد و غبار را افزایش داده است — وضعیتی که با بحران بیماریهای قلبی، دیابت و پوکی استخوان در سالمندان همافزا شده است.
بر اساس دادههای دانشگاه تهران، کاهش یک واحد شاخص کیفیت هوا (AQI) میتواند بهطور میانگین ۵٪ احتمال بستری بیماران قلبی را کم کند؛ اما در صورت تداوم روند فعلی، هزینه مراقبت از بیماران در فصل گرم سال تا ۲۶۰ میلیارد تومان افزایش خواهد یافت.
بحران اقلیم و اشتغال در بخش کارگری
گرمای شدید و کمبود آب در تابستانهای اخیر بر بسیاری از مشاغل کارگری، ساختمانسازی و حملونقل شهری تأثیر گذاشته است. بر اساس برآورد سازمان ملی کار، در تابستان ۱۴۰۴ بیش از ۱۳ میلیون ساعت کاری در صنایع روباز به دلیل گرما و خستگی اجباری از دست رفته است؛ معادل زیان اقتصادی حدود ۴۵۰۰ میلیارد تومان برای کارگران و پیمانکاران. این مسئله اکنون در طرح بررسی ایمنی محیطهای کاری در گرما، توسط وزارت کار و وزارت بهداشت، مطرح شده است.
فرصت بزرگ سلامت در اقدام اقلیمی
با وجود چالشها، کارشناسان ایرانی میگویند گذار تدریجی به انرژیهای تجدیدپذیر، تغذیه سالمتر و کشاورزی پایدار میتواند همزمان با کاهش وابستگی به سوختهای آلاینده، رشد اشتغال سبز را نیز تضمین کند. دکتر لیلا روزبه، پژوهشگر ایمنی و سلامت کار، میگوید:
«سرمایهگذاری در انرژی خورشیدی و اصلاح تغذیه میتواند مرگومیر ناشی از آلودگی را تا یکسوم کاهش دهد. اگر این سیاستها تا پنج سال آینده اجرا شوند، ایران میتواند یکی از کشورهای پیشرو منطقه در سلامت اقلیممحور شود.»
چشمانداز ایران در مسیر COP30
با توجه به نشست جهانی COP30 که قرار است در بلمِ برزیل برگزار شود، انتظار میرود ایران در ارائه برنامه ملی سازگاری با اقلیم فعالتر شود. تاکنون ۶۰ درصد از برنامه ملی سلامت و سازگاری اقلیمی کشور تدوین شده و در مرحله تصویب نهایی قرار دارد. اجرای کامل آن میتواند ایران را به یکی از کشورهای پیشتاز خاورمیانه در مسیر سلامت سبز تبدیل کند.
ترجمه از: شرکت مهندسی دیباگستران صنعت
