خون مصنوعی؛ فناوری نوظهور با چالشهای جدی ایمنی و بهداشتی / وابستگی نظام سلامت به اهدای خون ادامه دارد
مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران با تأکید بر نقش حیاتی اهدای خون در حفظ ایمنی بیماران و نظام سلامت کشور اعلام کرد: استفاده از خون مصنوعی در انسان هنوز در مرحله تحقیقات آزمایشگاهی و مطالعات محدود قرار دارد و بهدلیل ملاحظات جدی ایمنی، بهداشتی و اقتصادی، وارد فاز کاربرد گسترده بالینی نشده است.
به گزارش پایگاه خبری حامیان سلامت و ایمنی نیروی کار، «احمد قرهباغیان» در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، با اشاره به آخرین وضعیت تحقیقات جهانی در حوزه خون مصنوعی اظهار کرد: نمونههای تحقیقاتی خون مصنوعی در برخی کشورهای توسعهیافته، آن هم بهصورت بسیار محدود و کنترلشده، تأیید شدهاند، اما این موارد هنوز نمیتوانند جایگزین ایمن و قابلاعتماد خون انسانی باشند.
وی با تأکید بر اصول HSE در نظام انتقال خون افزود: در چارچوب بهداشت و ایمنی بیمار، هر مادهای که وارد بدن انسان میشود باید از نظر زیستسازگاری، ایمنی سلولی، واکنشهای ایمنی و پیامدهای بلندمدت بهطور کامل بررسی و تأیید شود. در حال حاضر، هیچ فرآوردهای وجود ندارد که بتواند تمامی عملکردهای پیچیده خون انسان، بهویژه گلبولهای قرمز و پلاکتها، را بدون ایجاد ریسک سلامتی شبیهسازی کند.
مدیرعامل سازمان انتقال خون ایران خاطرنشان کرد: اگرچه برخی فرآوردههای خونی مانند فاکتورهای انعقادی از جمله فاکتورهای ۸، ۱، ۱۰، ۱۲ و ۱۳ سالهاست که بهصورت نوترکیب و تحت استانداردهای ایمنی زیستی تولید میشوند، اما این پیشرفتها بهمعنای بینیازی از خون اهدایی نیست. بهویژه در حوزه پلاکتها، در کشور هیچ نمونه مصنوعی مورد تأیید علمی و بالینی وجود ندارد.
قرهباغیان با اشاره به الزامات اقتصادی و محیطزیستی نیز گفت: توسعه خون مصنوعی علاوه بر چالشهای علمی، نیازمند زیرساختهای پیشرفته و هزینههای بسیار بالاست و در شرایط فعلی، نهتنها از نظر ایمنی به سطح قابلقبول نرسیده، بلکه از منظر اقتصادی و پایداری نظام سلامت نیز مقرونبهصرفه تلقی نمیشود.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو، در پاسخ به پرسشهایی درباره تأثیر روانی یا انتقال ویژگیهای شخصیتی از طریق خون تصریح کرد: ادعاهایی در برخی باورهای مذهبی یا شبهعلمی وجود دارد که خون را بخشی از هویت روانی و معنوی انسان میدانند، اما از دیدگاه علمی و پزشکی، این موضوع تأیید نشده است. خون یک بافت سیال با وظیفه انتقال اکسیژن، مواد غذایی، هورمونها و ترکیبات حیاتی است و هیچ شواهد علمی مبنی بر تأثیر آن بر خلقوخو یا ویژگیهای روانشناختی افراد وجود ندارد.
رئیس سازمان انتقال خون ایران در پایان با اشاره به آثار مثبت اجتماعی و روانی اهدای خون گفت: مطالعات نشان میدهد افرادی که بهصورت مستمر خون اهدا میکنند، به دلیل احساس مسئولیت اجتماعی و مشارکت در نجات جان انسانها، از نظر روحی وضعیت بهتری دارند. این حس مفید بودن و مشارکت در حفظ سلامت جامعه، خود یکی از مؤلفههای سلامت روان در رویکرد جامع HSE محسوب میشود.
