هشدار HSE درباره بحران ریزگردها در گلستان؛ تهدید سلامت عمومی با منشأ فرامرزی و تشدید اثرات اقلیمی داخلی
استان گلستان در ماههای اخیر با یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی و سلامتمحور خود روبهرو شده است؛ پدیده ریزگردها که بنا بر ارزیابیهای کارشناسی، نهتنها کیفیت هوا بلکه سلامت عمومی، ایمنی زیستی، کشاورزی و پایداری اکوسیستمهای طبیعی استان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است. بررسیها نشان میدهد حدود ۸۵ درصد از ریزگردهای ورودی به گلستان منشأ خارجی داشته و عمدتاً از کانونهای فعال گردوغبار در صحرای قرهقوم ترکمنستان وارد آسمان استان میشوند؛ سهم کانونهای داخلی نیز حدود ۱۵ درصد برآورد شده است.
از منظر HSE و مدیریت ریسک محیطزیستی، آنچه این بحران را پیچیدهتر کرده، همزمانی منشأ فرامرزی ریزگردها با تشدید عوامل داخلی است. کاهش شدید و کمسابقه بارندگی در شمال استان طی سالهای اخیر، موجب تضعیف ساختار خاک، از بین رفتن بخش قابل توجهی از پوشش گیاهی و افزایش حساسیت مراتع به فرسایش بادی شده است؛ شرایطی که موجب میشود حتی ریزگردهای ورودی، اثرات مخربتری بر کیفیت هوا و سلامت ساکنان منطقه داشته باشند.
کارشناسان محیطزیست و بهداشت حرفهای هشدار میدهند که تداوم این وضعیت میتواند پیامدهای قابلتوجهی از جمله افزایش بیماریهای تنفسی، کاهش دید افقی، اختلال در ترددهای جادهای و هوایی، آسیب به محصولات کشاورزی و تهدید ایمنی شغلی گروههای در معرض خطر بهویژه کارگران فضای باز، کشاورزان و دامداران به همراه داشته باشد.
در همین راستا، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گلستان در گفتوگو با ایلنا با تأکید بر ابعاد زیستمحیطی و سلامتمحور این پدیده گفت: در شرایط فعلی، بیش از ۸۵ درصد ریزگردهای استان منشأ خارجی دارند و تنها بخش محدودی از آنها از کانونهای داخلی ناشی میشود. با این حال، کاهش شدید بارندگی در شمال گلستان باعث از بین رفتن بخش مهمی از پوشش گیاهی شده و این موضوع، شدت اثرگذاری ریزگردها را افزایش داده است.
علیاصغر نیکویی با اشاره به رویکردهای پیشگیرانه و کنترلی مبتنی بر اصول HSE افزود: برای کاهش آسیبهای زیستمحیطی و کنترل کانونهای داخلی گردوغبار، اجرای طرحهای آبخیزداری، مدیریت اصولی چرای دام و توسعه کشت گونههای مقاوم به خشکی در دستور کار قرار گرفته است. این اقدامات، نقش مؤثری در تثبیت خاک، کاهش فرسایش بادی و ارتقای تابآوری اکوسیستمهای طبیعی استان دارند.
وی طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت را یکی از ظرفیتهای راهبردی در مدیریت ریسک ریزگردها دانست و گفت: احیای پوشش گیاهی، نهتنها یک اقدام زیستمحیطی، بلکه یک راهکار پیشگیرانه HSE برای کاهش مخاطرات سلامت و ایمنی مرتبط با گردوغبار است. در همین چارچوب، طرح زراعت چوب در گلستان با جدیت ادامه دارد و از سال ۱۳۸۷ تا پایان سال ۱۴۰۳ بیش از ۵ هزار هکتار از اراضی استان زیر کشت گونههای سریعرشد نظیر صنوبر قرار گرفته است.
نیکویی همچنین از تولید ۵۸۰ هزار اصله نهال مرتعی از ابتدای سال جاری خبر داد و گفت: این نهالها در سطح ۹۵۰ هکتار از اراضی استان کاشته میشوند که ۷۰۰ هکتار آن با مشارکت مستقیم مردم و بخش خصوصی اجرا خواهد شد؛ رویکردی که در چارچوب مسئولیت اجتماعی و مشارکت ذینفعان، نقشی کلیدی در حفاظت پایدار منابع طبیعی دارد.
به گفته مدیرکل منابع طبیعی گلستان، مساحت مراتع استان ۸۶۲ هزار هکتار است که ۱۰۱ هزار هکتار آن مراتع درجه یک ییلاقی محسوب میشود. حفاظت از این عرصهها، از دیدگاه HSE، اهمیت حیاتی در پیشگیری از بیابانزایی، کنترل ریزگردها و حفظ سلامت اکوسیستم و جامعه محلی دارد.
کارشناسان تأکید میکنند مهار پایدار بحران ریزگردها در گلستان، مستلزم همافزایی سیاستهای داخلی با دیپلماسی محیطزیستی منطقهای، تقویت پوشش گیاهی، مدیریت هوشمند منابع آب و نهادینهسازی نگاه HSE در برنامهریزیهای توسعهای است؛ رویکردی که میتواند از تشدید مخاطرات زیستمحیطی و سلامتمحور در سالهای آینده جلوگیری کند.
