قابلیت پیشگیری از ۴۰ درصد سرطانها با پایش مخاطرات محیطی و غربالگری شغلی/ راهبرد وزارت بهداشت برای ادغام خودمراقبتی و بهداشت حرفهای
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تأکید بر همپوشانی شاخصهای بهداشت محیط، سلامت شغلی و کنترل بیماریهای مزمن، از امکان پیشگیری قطعی بیش از ۴۰ درصد از کل سرطانها خبر داد و نقش مدیریت ریسک، پایش عوامل زیانآور شغلی و تشخیص زودهنگام را حیاتی توصیف کرد.
تهران – پایگاه اطلاعرسانی حوزه بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE):
به گزارش روابط عمومی ستاد مرکزی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و پایگاه جامع سلامت نیروی کار، دکتر جعفر جندقی در جریان برگزاری «گردهمایی پویش ملی هیچکس تنها نیست؛ همافزایی ملی علیه سرطان» با شعار سازمانی «از پیشگیری و بهداشت تا درمان و طب تسکینی»، آخرین دادههای اپیدمیولوژیک، وضعیت شاخصهای بهداشت محیط و کار و راهبردهای مداخلهای نظام سلامت را تشریح کرد.
وی با اشاره به روند افزایشی بروز سرطانهای ثبتشده در پایگاه جامع سرطان کشور تصریح کرد: تحلیل آمارهای استانداردشده سنی (ASR) نشاندهنده لزوم مداخله فعال سازمانها و مدیران بهداشت حرفهای است؛ بهویژه آنکه در بین جامعه مردان، استانهای اصفهان، یزد، خراسان شمالی و آذربایجان غربی (ارومیه) و در میان زنان، استانهای البرز، خراسان شمالی، اصفهان، یزد و فارس در بالاترین ردههای بروز قرار دارند که بخش عمدهای از این پراکندگی با تمرکز فعالیتهای صنعتی، تغییر الگوهای جمعیتی و تنشهای محیطی مرتبط است.
مثلث ریسک: همپوشانی مخاطرات شغلی، آلایندههای محیطی و سبک زندگی
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر با واکاوی علل ریشهای نئوپلاسمها از منظر HSE تأکید کرد: بروز بدخیمیها نتیجه مستقیم برهمکنش «عوامل فردی» و «مخاطرات ساختاری و محیطی» است.
وی در تبیین عوامل زیستمحیطی و صنعتی افزود:
«مواجهه شغلی و محیطی با آلودگی هوا، هیدروکربنهای آروماتیک، ذرات معلق (PM2.5)، فلزات سنگین (نظیر کادمیوم، سرب و آرسنیک)، حلالهای آلی صنعتی و سموم دفع آفات نباتی و فسفره، محرکهای بیولوژیکی و سلولی ایجاد جهش و سرطان هستند. در کنار این موارد، متغیرهای کلان مانند شیفتکاری، استرسهای مزمن شغلی، دسترسی به پوششهای حمایتی بیمه و سطح سواد سلامت شاغلین، زنجیره بار بیماری را شکل میدهند.»
دکتر جندقی خاطرنشان کرد: برآورد سازمان بهداشت جهانی (WHO) و دادههای ثبت سرطان ملی تصریح دارند که از هر ۱۰ مورد ابتلا، دستکم ۴ مورد با حذف ریسکفاکتورهای قابلکنترل مهارپذیر است. در این میان، مصرف دخانیات و مواجهه محیطی با آلایندهها در صدر قرار دارند.
استعمال دخانیات و دود دستدوم و سوم در محیطهای کاری
این مقام ارشد حوزه سلامت با تأکید بر ضرورت پیادهسازی سختگیرانه پروتکل «محیط کار عاری از دخانیات» اظهار داشت:
- در جامعه آماری مردان ایرانی، مصرف انواع دخانیات (سیگار و قلیان)، اپیوئیدها، اضافه وزن ناشی از کمتحرکی و رفتارهای تغذیهای ناسالم، مهمترین عوامل خطرزا شناسایی شدهاند.
- در میان زنان، علاوه بر چاقی و عوامل عفونی (نظیر پاپیلوماویروس و هلیکوباکتر)، مواجهه غیرفعال با دود سیگار و قلیان (Second-hand smoke) سهم بالایی در آسیبهای ریوی و سلولی دارد.
دکتر جندقی با هشدار پیرامون پیامدهای «دود دستسوم» (Third-hand smoke) افزود:
«بسیاری از سموم و ترکیبات نیتریتدار سرطانزا پس از استعمال دخانیات، روی سطوح میزها، تجهیزات، لباس کار، دیوارهها و الیاف محیطهای بسته اداری و کارگاهی رسوب میکنند و ماهها پایدار میمانند. مهار این خطر مستلزم تدوین دستورالعملهای یکپارچه بهداشت کار و نظارت واحدهای HSE است.»
مدیریت ۴ سطحی پیشگیری؛ ارتقای نرخ بقا تا ۹۰ درصد با غربالگری زودهنگام
مدیرکل دفتر بیماریهای غیرواگیر با تشریح استراتژی جامع وزارت بهداشت در چهار سطح پیشگیری اعلام کرد:
- پیشگیری اولیه (سیاستگذاری و حذف خطر): آموزش سازمانی، حذف مواجهههای شیمیایی در صنایع و اصلاح قوانین.
- پیشگیری ثانویه (تشخیص در مراحل اولیه): کشف ضایعات پیشسرطانی و تومورهای Stages I & II. شناسایی بهموقع میتواند نرخ بقای ۵ ساله بیماران را از زیر ۳۰ درصد در فازهای پیشرفته به بالای ۹۰ درصد ارتقا دهد.
- پیشگیری ثالثیه: مدیریت درمان، بازتوانی و جلوگیری از ایجاد ناتوانی شغلی و فردی.
- پیشگیری رابعه (Quaternary Prevention): جلوگیری از تجویز اقدامات تشخیصی/درمانی تهاجمی و غیرضروری و حفاظت از بیمار در برابر روندهای پرهزینه فاقد اثربخشی مبتنی بر شواهد علمی.
خودمراقبتی سازمانی؛ شاخص بنیادین بهرهوری و پایداری سلامت
وی در پایان با اشاره به اثرات مستقیم خودمراقبتی بر شاخصهای اقتصادی سلامت و کاهش زیانهای سازمانی اظهار کرد:
بر اساس استانداردها و دادههای سازمان جهانی بهداشت، نهادینهسازی خودمراقبتی در جامعه و محیطهای کاری نتایج مستقیمی در پی دارد:
- کاهش ۴۰ درصدی مراجعات سرپایی عمومی
- کاهش ۵۰ درصدی نیاز به خدمات اورژانسی و بستریهای تخصصی
- کاهش تا ۵۰ درصدی غیبت از کار و روزهای ازکارافتادگی شغلی (Absenteeism & Presenteeism)
دکتر جندقی تأکید کرد: توسعه سواد سلامت کارگران و کارکنان، تشکیل کمیتههای مشترک بهداشت حرفهای و ارتقای خودمراقبتی، پایدارترین روش در تقلیل هزینههای تحمیلی درمانی بر خانوادهها، صنایع و صندوقهای بازنشستگی کشور است.