همگام با بیانیههای بینالمللی و الزامات ماده ۹۶ و قانون کار کشور اعلام شد؛
نهادینهسازی نظام مدیریت HSE از مسیر مشارکت کارگران/ ایمنی و بهداشت حرفهای، حق بنیادین نیروی کار است نه امتیاز کارگاهی
سازمان بینالمللی کار (ILO) همراستا با اسناد بنیادین ایمنی شغلی، مشارکت مستقیم کارگران در شناسایی کانونهای خطر و فرآیند ارزیابی ریسک را تنها راهکار عبور از اقدامات صوری و کاغذی دانست؛ رویکردی که در نظام مدیریت ایمنی و بهداشت حرفهای (HSE-MS) صنایع کشور، بهویژه در بخشهای پرریسک پتروشیمی، لاستیکسازی و صنایع سنگین، نقشی کلیدی در کاهش ضریب تکرار و شدت حوادث ناشی از کار ایفا میکند.
ارتقای ایمنی کار از «مزیت انگیزشی» به «حق قانونی و بنیادین»
به گزارش روابط عمومی و رسانه، ارزیابیهای نوین سیستمهای مدیریت HSE نشان میدهد که نگاه سنتی به ایمنی کارگاه بهعنوان یک امتیاز اعطایی از سوی کارفرما منسوخ شده است. با الحاق اصول ایمنی و بهداشت حرفهای به چارچوب اصول و حقوق بنیادین سازمان بینالمللی کار (کنوانسیونهای ۱۵۵ و ۱۸۷)، این حوزه به یک حق غیرقابلچشمپوشی تبدیل شده است.
در مختصات حقوقی و صنعتی ایران نیز طبق مواد ۸۵، ۹۱ و ۹۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران، صیانت از نیروی کار و تأمین شرایط استاندارد بهداشتی و ایمنی، وظیفه ذاتی کارفرمایان بوده و نیروی کار حق دارد در محیطی بدون عوامل زیانآور فیزیکی، شیمیایی و روانی فعالیت نماید.
کارشناسان ارشد HSE تأکید دارند کارگرانی که مستقیماً در خطوط مقدم تولید، مونتاژ، فرآوری و انبارش کالا حضور دارند، نخستین کسانی هستند که رفتارهای ناایمن و شرایط خطرآفرین را لمس میکنند. ارزیابی ریسک بدون حضور فعال و نظریات کارشناسی کارگران خط تولید، صرفاً گزارشهایی پشتمیزنشین و ناکارآمد تولید میکند که قادر به مهار حوادث حاد و بیماریهای ناشی از کار نخواهد بود.
خطرات چندگانه در زنجیره تولید؛ از تماس با آروماتیکها تا آسیبهای ارگونومیک و روانی
بررسی مخاطرات حوزه صنعت لاستیک و صنایع شیمیایی مشابه در داخل کشور حاکی از وجود تهدیدات گسترده در کل زنجیره ارزش است:
- مخاطرات حاد شیمیایی: انتشار ترکیبات آلی فرّار (VOCs)، بخارات سمی ناشی از فرآیند پخت و ولکانیزاسیون، غبارهای کربن بلک و حلالهای پایه که زمینه بروز بیماریهای مزمن ریوی و ریوی-شغلی را فراهم میآورند.
- مخاطرات مکانیکی و فیزیکی: خطرات گیرکردن اندامها در کلندرها و غلتکها، سر و صدای ناشی از ادوات سنگین و عدم تطابق ارگونومیک ابزار کار.
- ریسکهای روانی-اجتماعی (Psychosocial Risks): استرس ناشی از شیفتکاری متوالی، فرسودگی شغلی و فشارهای روانی محیط کار که هماکنون به عنوان بخشی از شاخصهای سلامت شغلی در استانداردهای ISO 45001 و بازرسیهای مدرن ارزیابی میشوند.
نقش کلیدی کمیتههای حفاظت فنی و بهداشت کار در کاهش شکاف آموزشی
مطابق با ماده ۹۳ قانون کار کشور، در کارگاههایی با بیش از ۲۵ نفر نیروی کار، تشکیل «کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار» با حضور نمایندگان کارگری و مسئولین بهداشت حرفهای و ایمنی الزامی است.
تجربه صنایع نشان میدهد که یکی از چالشهای اصلی، ضعف در انتقال مؤثر دانش ایمنی به ردههای پایه و کمبود تجهیزات حفاظت فردی (PPE) متناسب با نوع مواجهه است. نظام HSE کارآمد تنها با برگزاری کلاسهای نمادین مستقر نمیشود، بلکه نیازمند:
۱. بازرسیهای منظم کارگاهی بر مبنای چکلیستهای تخصصی.
۲. سیستم گزارشدهی شرایط ناایمن و شبهحوادث (Near Miss) توسط خود کارگران، بدون ترس از تنبیه سازمانی.
۳. ارائه تجهیزات حفاظت فردی استاندارد و آموزش کاربردی نحوه استفاده و نگهداری آنها.
پیوند ضوابط بینالمللی با مأموریتهای نظارتی وزارت کار
تأکید مراجع جهانی کار بر حقوق ایمنی در شرایطی است که در کشور ما نیز بازرسان کار و کارشناسان بهداشت حرفهای مستقر در مراکز بهداشت و وزارت کار، پایش دورهای کارگاهها را با اتکا به آییننامههای حفاظت فنی دنبال میکنند.
کارشناسان حوزه سلامت شغلی متفقالقول هستند که حق کارگر برای اتمام ایمن شیفت کاری و بازگشت در سلامت کامل به آغوش خانواده، اصل بنیادین بهرهوری اقتصادی است. هرگونه هزینه در حوزه HSE، سرمایهگذاری بازگشتپذیر برای پیشگیری از دیهها، هزینههای درمان، ازکارافتادگی و کاهش خسارات وارده به تأسیسات صنعتی کشور به شمار میرود.