آموزش محیط‌زیست به کودکان؛ گامی راهبردی برای ارتقای فرهنگ HSE و توسعه پایدار کشور
تاریخ انتشار: 19 مهر 1405
آموزش رفتارهای ایمن و مسئولانه از دوران کودکی، سرمایه‌گذاری برای آینده ایران است
به گزارش پایگاه خبری حامیان سلامت و ایمنی نیروی کار، به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط‌زیست، مراسم گرامیداشت روز کودک و محیط‌زیست و اختتامیه مسابقه داستان‌نویسی «مأموریت ماکان»، صبح روز ۱۶ مهرماه با حضور جمعی از مسئولان، محیط‌بانان و دانش‌آموزان برگزار شد.
در این مراسم، هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست، محمد مدادی، رئیس مرکز آموزش محیط‌زیست و تربیت محیط‌بان سازمان حفاظت محیط‌زیست، حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان تهران، ژما جواهری‌پور، معاون تربیت بدنی و سلامت آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران، ویدا ملکی، مدیر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان تهران، جمعی از محیط‌بانان و دانش‌آموزان حضور داشتند.
ضرورت نهادینه‌سازی فرهنگ محیط‌زیستی از دوران کودکی
هادی کیادلیری در این مراسم با تأکید بر اهمیت آموزش و فرهنگ‌سازی محیط‌زیستی از سال‌های نخست زندگی گفت: تغییر رفتارهای محیط‌زیستی باید از دوران کودکی آغاز شود. کودکان علاوه بر کسب دانش و آگاهی، باید فرصت برقراری ارتباط عاطفی با طبیعت را نیز پیدا کنند.
وی افزود: آموزش محیط‌زیست زمانی اثربخش خواهد بود که از سطح انتقال اطلاعات فراتر رود و به شکل‌گیری رفتارهای مسئولانه، ایمن و پایدار منجر شود. در این چارچوب، مفاهیم مرتبط با HSE، یعنی بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست، باید متناسب با سن کودکان و با استفاده از روش‌های خلاقانه، داستان، بازی، فعالیت‌های گروهی و تجربه مستقیم آموزش داده شود.
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به چالش‌های زیست‌محیطی کشور اظهار کرد: تخریب محیط‌زیست، مسئله‌ای جهانی است، اما شرایط اقلیمی و جغرافیایی ایران، ضرورت توجه و حساسیت بیشتری را ایجاد می‌کند. بخش قابل توجهی از کشور در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و پوشش گیاهی آن محدود است؛ با وجود این، ایران از تنوع زیستی ارزشمندی برخوردار است و گونه‌ها و زیست‌بوم‌هایی در کشور وجود دارند که برخی از آن‌ها منحصر به ایران بوده و قدمتی چند میلیون‌ساله دارند.
نقش عادت‌ها در شکل‌گیری رفتارهای ایمن و مسئولانه
کیادلیری با تأکید بر نقش کودکان در ایجاد تغییرات پایدار در جامعه بیان کرد: یکی از عوامل تداوم رفتارهای نادرست محیط‌زیستی، غلبه عادت‌ها بر آگاهی است. ممکن است فرد نسبت به پیامدهای آلودگی، مصرف بی‌رویه منابع یا تخریب طبیعت آگاهی داشته باشد، اما عادت‌های نادرست مانع تغییر رفتار او شوند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، لازم است عادت‌های صحیح از دوران کودکی شکل بگیرند؛ عادت‌هایی مانند کاهش تولید پسماند، تفکیک زباله، صرفه‌جویی در مصرف آب و انرژی، رعایت اصول بهداشت فردی و عمومی، احترام به حیات‌وحش، خودداری از آسیب‌رسانی به طبیعت و رعایت نکات ایمنی هنگام حضور در محیط‌های طبیعی.
این مقام مسئول تصریح کرد: برای کودکان نباید صرفاً به توصیه و نصیحت بسنده کرد. باید شرایطی فراهم شود که رفتار درست، پیامد مثبت و قابل درکی برای آنان داشته باشد و رفتار نادرست نیز پیامدهای خود را به‌صورت روشن و متناسب با سن کودک نشان دهد. چنین رویکردی به شکل‌گیری قدرت تصمیم‌گیری صحیح و مسئولانه در کودکان کمک می‌کند.
آموزش HSE؛ پیوند دانش، نگرش و رفتار
معاون آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست، آموزش را فراتر از دانستن دانست و گفت: ممکن است بسیاری از افراد اطلاعات محیط‌زیستی گسترده‌ای داشته باشند، اما این آگاهی الزاماً به رفتار مناسب منجر نشود. بنابراین، آموزش مؤثر باید سه مؤلفه دانش، نگرش و رفتار را هم‌زمان مورد توجه قرار دهد.
وی افزود: کودکان باید بیاموزند که هر فرد، حتی در مقیاس کوچک، در حفاظت از محیط‌زیست نقش دارد. رفتارهایی مانند خاموش‌کردن چراغ‌های اضافی، بستن شیر آب، استفاده صحیح از سطل‌های پسماند، مراقبت از فضای سبز، گزارش مشاهده تخلف‌های محیط‌زیستی و رعایت اصول ایمنی در طبیعت، نمونه‌هایی از مشارکت عملی کودکان در تحقق اهداف HSE و توسعه پایدار است.
کیادلیری همچنین بر ضرورت مشارکت خانواده‌ها، مدارس و نهادهای فرهنگی در این مسیر تأکید کرد و گفت: زمانی می‌توان به تغییر پایدار امیدوار بود که پیام‌های آموزشی در خانه، مدرسه و جامعه هماهنگ باشند و کودکان، رفتارهای مسئولانه را در محیط زندگی خود مشاهده و تجربه کنند.
تقویت پیوند عاطفی کودکان با طبیعت
وی با اشاره به اهمیت ارتباط عاطفی کودکان با طبیعت اظهار کرد: در آموزش محیط‌زیست نباید تنها بر ترس از پیامدهای تخریب طبیعت تکیه کرد. کودکان باید طبیعت را بشناسند، آن را دوست داشته باشند و نسبت به محیط‌زیست احساس تعلق پیدا کنند.
او افزود: دانش و خرد، مسیر درست را نشان می‌دهند و احساس و عاطفه، انگیزه حرکت ایجاد می‌کنند. حفاظت مؤثر از محیط‌زیست به هر دو عنصر نیاز دارد. کودکی که با طبیعت ارتباط عاطفی برقرار کرده باشد، در بزرگسالی نیز احتمال بیشتری دارد که در برابر آلودگی، تخریب منابع طبیعی و رفتارهای پرخطر محیط‌زیستی حساس و مسئولانه عمل کند.
بهره‌گیری از ظرفیت فرهنگ ایرانی
این مقام مسئول با اشاره به پیشینه فرهنگی و ادبی ایران در توجه به طبیعت و موجودات زنده گفت: فرهنگ ایرانی از گذشته، نگاه ویژه‌ای به طبیعت داشته است. در ادبیات و میراث فرهنگی کشور نیز نمونه‌های فراوانی از توجه اخلاقی و عاطفی به گیاهان، حیوانات و سایر موجودات دیده می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: احترام به طبیعت و موجودات زنده، بخشی از میراث فرهنگی ایران است و باید این مفاهیم با زبان و روش‌های مناسب برای نسل جدید بازخوانی و تقویت شود. استفاده از ظرفیت داستان‌نویسی، هنر، ادبیات کودک و فعالیت‌های مشارکتی می‌تواند نقش مؤثری در انتقال مفاهیم محیط‌زیستی و ایمنی به کودکان داشته باشد.
آموزش کودکان، سرمایه‌گذاری برای آینده کشور
کیادلیری در پایان تأکید کرد: سرمایه‌گذاری برای آموزش و تربیت کودکان در حوزه محیط‌زیست، هزینه نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده ایران است. هر میزان که امروز برای تربیت این نسل هزینه شود، در آینده هزینه‌های کمتری برای جبران آسیب‌های محیط‌زیستی، کنترل مخاطرات و اصلاح رفتارهای نادرست پرداخت خواهد شد.
وی گفت: همکاری میان سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، خانواده‌ها و سایر نهادهای فرهنگی و اجتماعی برای ایجاد یک جریان گسترده آموزشی و مشارکت‌دادن دانش‌آموزان در حفاظت از محیط‌زیست، ضرورتی جدی است.
برگزاری مسابقه داستان‌نویسی «مأموریت ماکان» نیز در همین راستا، فرصتی برای تقویت خلاقیت، مسئولیت‌پذیری، مشارکت اجتماعی و آشنایی کودکان و نوجوانان با مفاهیم حفاظت از محیط‌زیست و فرهنگ HSE به شمار می‌رود.