«هشدار درباره بحران شیرابه و افشای پشتپرده مدیریت پسماند؛ طرح مردمیای که راهش به کلانشهرها بسته شد»
در حالی که روزانه میلیونها لیتر شیرابه سمی از مراکز دفن زباله وارد آبهای کشور میشود، یک طرح اجتماعی مبتنی بر مشارکت مردم توانسته در چند منطقه، میزان زباله ورودی به مراکز دفن را تا ۷۵ درصد کاهش دهد و حتی یکی از این مراکز را تعطیل کند؛ با این حال، بنیانگذار طرح مدعی است «منافع پنهان مافیای زباله» و «بیتفاوتی مدیریتی»، مانع اجرای آن در مقیاس ملی شده است.
عارف آهنگر، بنیانگذار «طرح مردمی آموزش و مشارکت اجتماعی در مدیریت پسماند»، در گفتوگو با ایلنا با بیان اینکه اجرای این طرح از سال ۱۳۹۷ آغاز شده، گفت هدف اصلی آن «اجتماعیسازی مدیریت پسماند» است. به گفته او، تا زمانی که شهروندان در فرایند مدیریت پسماند مشارکت نکنند، هیچ فناوری از جمله کارخانههای کمپوست، بازیافت یا زبالهسوزها بهتنهایی قادر به حل بحران نخواهد بود.
آهنگر توضیح داد که در اجرای طرح، آموزش خانهبهخانه و چهرهبهچهره در منازل، مساجد و اماکن عمومی محور اصلی کار است. پس از آموزش، تیم اجرایی با همکاری دهیاری و شهرداری، فرایند جمعآوری پسماند تفکیکشده را از درب منازل راهاندازی یا بر آن نظارت میکند. او تأکید کرد که شرکتش زیرمجموعه پارک علم و فناوری مازندران است و پسماندهای جمعآوریشده به مراکز مدیریت و بازیافت منتقل میشوند.
او با اشاره به وضعیت بحرانی دفن زباله در مازندران گفت: «در این استان ۳۱ مرکز دفن سنتی وجود دارد که اغلب در جنگلهای هیرکانی، مراتع و حریم رودخانه و دریا واقع شدهاند. روزانه ۳۵۰۰ تن زباله خانگی در استان تولید میشود که حدود یکمیلیون و ۷۵۰ هزار لیتر شیرابه سمی ایجاد میکند. این حجم از آلودگی مستقیما به خاک، آب و چرخه غذایی مردم بازمیگردد.»
مدیریت پسماند از مبدأ؛ نقطه تمایز طرح
بنیانگذار طرح ماپ گفت این طرح پسماندها را در سه دسته مدیریت میکند: خشک قابل بازیافت، تر و فسادپذیر، و پسماندهای غیرقابل بازیافت. او افزود: «ویژگی اصلی طرح ما، مدیریت پسماند تر در همان مبدأ است؛ جایی که ۷۰ تا ۷۵ درصد وزن زباله را تشکیل میدهد و مهمترین منبع تولید شیرابه است.»
آهنگر گفت مواد ترِ تفکیکشده در «کارگاههای تولید کمپوست محلی» و بدون اختلاط با دیگر پسماندها، ظرف دو تا سه ماه به کود ارگانیک تبدیل میشوند. «وقتی زباله تر خالص باشد، آلودگی تقریبا حذف میشود. در سایتهای ما حتی دانههای گیاهی رشد میکنند؛ چیزی که در مراکز دفن سنتی هرگز رخ نمیدهد.»
دستاوردهایی که معادله را تغییر داد
او با اشاره به سابقه فعالیت در چند منطقه گفت: «در روستای دارابکلا، حجم زباله ارسالی از ماهانه ۹۳ تن به ۲۰ تن رسید. در شهر کیاکلا نیز با کاهش روزانه ۵۵ تا ۶۰ تن پسماند، مرکز دفن با قدمت ۶۰ سال تعطیل شد و این شهر به عنوان اولین شهر بدون سطل زباله ایران شناخته شد.» به گفته او، در پلسفید نیز وضعیت بحرانی محل دفن زباله بهطور کامل متحول شده و به سایتی بدون بو و شیرابه تبدیل شده است.
مانع اصلی؛ «مافیای زباله» و مقاومت ساختار مدیریتی
آهنگر در پاسخ به پرسشی درباره عدم گسترش طرح در شهرهای بزرگ گفت: «با اینکه سازمان محیط زیست از طرح حمایت کرده و مصوبه کارگروه ملی مدیریت پسماند نیز اخذ و به استانها ابلاغ شده، اما ساختارهای اداری و منافع پشتپرده اجازه اجرای آن را نمیدهند.»
او ادعا کرد: «در بخش مدیریت شهری، منافعی وجود دارد که مردم آن را با عنوان مافیای زباله میشناسند. سود اصلی این جریان از استخراج مواد باارزش از کوههای زباله و همچنین قراردادهای حمل زباله بر مبنای تناژ است. وقتی زباله از مبدأ تفکیک و کاهش یابد، هر دو منبع سود از بین میرود.»
او اضافه کرد که در بسیاری از مناطق، حتی نبود شبکههای فساد هم کافی نیست؛ زیرا «شهرداران و دهیاران انگیزهای برای تغییر ساختار فعلی ندارند و بودجه جمعآوری و دفن سنتی را راه آسانتری میدانند.»
زبالهسوزها، راهحل یا تشدیدکننده بحران؟
آهنگر با اشاره به تجربه زبالهسوز نوشهر گفت: «با راهاندازی این واحد، آلودگی شدید شهر را فراگرفت. دنیا از این روشها عبور کرده و امروز تمرکز بر آموزش، فرهنگ و مشارکت اجتماعی است.»
جمعبندی
بنیانگذار طرح ماپ تأکید کرد که اگر بخشی از هزینههای سنگین مدیریت پسماند به طرحهای اجتماعی اختصاص یابد، نتیجه آن کاهش چشمگیر آلودگی، از بین رفتن شیرابهها و امکان تکثیر مدلهای موفق در سراسر کشور خواهد بود.
- منبع: ایلنا
- نویسنده: دیباگستران صنعت
- 1404/10/01
