تغییرات اقلیمی؛ زنگ خطر HSE برای جنگل‌های ایران،افزایش ریسک آتش‌سوزی، شیوع آفات و تهدید ایمنی زیست‌بوم‌های جنگلی

داده‌های جدید هواشناسی نشان می‌دهد که تمام استان‌های کشور در زمستان امسال دمایی بالاتر از میانگین بلندمدت را تجربه کرده‌اند؛ وضعیتی که استان‌های شمالی کشور در آن رکورددار بوده‌اند. به گفته رئیس شورای عالی جنگل، این روند نگران‌کننده یکی از نشانه‌های بارز تغییرات اقلیمی است که پیامدهای مستقیم و غیرمستقیمی بر ایمنی زیست‌محیطی، سلامت اکوسیستم‌ها و مدیریت ریسک در جنگل‌ها به‌ویژه جنگل‌های هیرکانی برجای گذاشته است.

رسول اشرفی‌پور در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه تمام زیست‌بوم‌های کشور تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار گرفته‌اند، تأکید کرد: جنگل‌های هیرکانی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. افزایش میانگین دمای سالانه، کاهش یا نوسان بارندگی در برخی سال‌ها و بروز پدیده‌های حدی جوی، شرایط ناپایداری را ایجاد کرده که از منظر HSE، سطح ریسک‌های محیط‌زیستی را به‌طور محسوسی افزایش داده است.

تغییر اقلیم و افزایش ریسک زیستی (Biological Risk)

وی افزود: افزایش دما و تغییر الگوی بارش، الگوریتم پراکنش گونه‌های گیاهی را برهم زده و در صورت کنترل نشدن عوامل تخریب محلی، این شرایط می‌تواند منجر به ضعف فیزیولوژیک پوشش گیاهی شود. در چنین وضعیتی، احتمال بروز همه‌گیری آفات و بیماری‌های گیاهی افزایش می‌یابد که تهدیدی جدی برای پایداری جنگل‌ها و خدمات اکوسیستمی آن‌ها محسوب می‌شود.

رئیس شورای عالی جنگل، بیماری قارچی بلایت شمشاد و متعاقب آن گسترش آفت شب‌پره شمشاد در جنگل‌های شمال کشور را نمونه‌ای از پیامدهای هم‌افزای تغییرات اقلیمی و عوامل تخریب انسانی دانست؛ پدیده‌ای که از منظر HSE، نشان‌دهنده ضعف در مدیریت پیشگیرانه ریسک‌های زیستی است.

آتش‌سوزی‌های جنگلی؛ تهدیدی جدی برای ایمنی محیط‌زیست

اشرفی‌پور افزایش تعداد و تکرار آتش‌سوزی‌های جنگلی به‌ویژه در جنگل‌های هیرکانی را از دیگر پیامدهای تغییرات اقلیمی برشمرد و گفت: اگرچه آتش‌سوزی جنگل پدیده‌ای مسبوق به سابقه است، اما کاهش بارندگی در نیمه دوم سال، همراه با وزش باد گرم و خشک «گرمَش» در شمال البرز، باعث شده آتش‌سوزی‌ها با شدت، فراوانی و پراکندگی بیشتری رخ دهند.

وی هشدار داد: با توجه به افزایش دمای روزانه، این احتمال وجود دارد که در پایان سال جاری یا اوایل سال آینده نیز شاهد لکه‌های جدید آتش‌سوزی باشیم؛ موضوعی که از دیدگاه HSE، نیازمند آمادگی عملیاتی، تجهیزات اطفای حریق و برنامه‌های واکنش در شرایط اضطراری است.

اقدامات پیشگیرانه و نقش فناوری در مدیریت HSE جنگل‌ها

رئیس شورای عالی جنگل با اشاره به اقدامات سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: در سال‌های اخیر تلاش شده است با تقویت تجهیزات پیشگیری و اطفای حریق و نیز مبارزه با آفات و بیماری‌ها، سطح ایمنی محیط‌زیستی جنگل‌ها ارتقا یابد. این رویکرد در راستای مدیریت ریسک و کاهش پیامدهای HSE ناشی از تغییرات اقلیمی دنبال می‌شود.

وی رصد و پایش مستمر عرصه‌های جنگلی را یکی از ارکان اصلی مدیریت HSE دانست و افزود: در کنار گشت‌های زمینی و مشارکت جوامع محلی، استفاده از فناوری‌های نوین مانند دوربین‌های حرارتی، تصاویر ماهواره‌ای، پهپادهای پایش‌گر و ایجاد مراکز مانیتورینگ یکپارچه می‌تواند نقش مؤثری در شناسایی زودهنگام خطرات، پیشگیری از تخریب و کاهش حوادث ایفا کند.

افزایش خطر اشتعال‌پذیری کف جنگل

اشرفی‌پور در پایان با اشاره به یکی دیگر از پیامدهای افزایش دمای زمستانه شمال کشور گفت: گرم‌تر شدن هوا باعث خشکی بیشتر کف جنگل و افزایش زمان تجزیه لاش‌برگ‌ها می‌شود. تجمع این مواد آلی، درصد اشتعال‌پذیری جنگل‌ها را به‌شدت بالا می‌برد و در صورت بی‌احتیاطی انسانی، می‌تواند به بروز حوادث گسترده زیست‌محیطی منجر شود.