نشت گاز متان در پروژه تونلسازی هند؛ زنگ خطری برای تدوین پروتکلهای سختگیرانه ایمنی در فضاهای بسته
مدیریت ریسک در پروژههای زیرزمینی؛ الزام حیاتی برای پیشگیری از حوادث مشابه در پروژههای عمرانی کشور
وقوع حادثه نشت گاز متان در یکی از پروژههای عمرانی کشور هند که منجر به جانباختن ۹ کارگر و مفقود شدن تعدادی دیگر شد، بار دیگر ضرورت بازنگری در دستورالعملهای «ایمنی فضاهای بسته» (Confined Spaces) و پایش مداوم گازهای خطرناک در تونلسازیهای عمیق را به کانون توجه متخصصان حوزه HSE تبدیل کرده است. این حادثه، ناکارآمدی سیستمهای تهویه و پایش لحظهای گاز در محیطهای زیرزمینی را به عنوان عامل اصلی این فاجعه انسانی نشان میدهد.
به گزارش پایگاه خبری «حامیان سلامت و ایمنی نیروی کار»، حادثه مذکور زمانی رخ داد که در حین عملیات حفاری در لایههای زیرزمینی، نشت ناگهانی و گسترده گاز متان (CH₄) به دلیل رانش زمین و برخورد با جیبهای گازی، فضای تونل را در بر گرفت. متان، گازی بیرنگ، بیبو و بسیار آتشزا و خفهکننده است که در غلظتهای بالا، به سرعت جایگزین اکسیژن شده و موجب خفگی فوری پرسنل میشود.
بر اساس تحلیلهای اولیه فنی، تیمهای عملیاتی با دشواریهای جدی در فرآیند امداد و نجات مواجه هستند. نشت مستمر گاز و احتمال انفجار در محیطهای محصور، مانع از دسترسی سریع به کارگران مفقود شده است. این وضعیت نشاندهنده نبود سیستمهای «پایش هوشمند گاز» (Smart Gas Monitoring Systems) و عدم استقرار «دستگاههای تنفسی خودکفا» (SCBA) در نزدیکی محل کارگران بوده است که عملاً شانس بقا را برای مصدومان به حداقل رسانده است.
ضرورتهای HSE برای پروژههای تونلسازی (توصیههای کارشناسی):
این حادثه تلخ در هند، ضرورتِ پیادهسازی الزامات زیر را در پروژههای عمرانی و تونلسازی در ایران، بیش از پیش نمایان میسازد:
۱. اجرای دقیق پروتکلهای فضاهای بسته (Confined Space Entry): هیچ عملیاتی نباید بدون صدور مجوز کار (Permit to Work) و تست جوّی (Atmospheric Testing) پیش از ورود و در حین کار انجام شود.
۲. نصب سیستمهای تهویه مکانیکی هوشمند: استفاده از سیستمهای تهویه دمنده و مکنده با قابلیت تنظیم ظرفیت، برای رقیقسازی هوای آلوده و حفظ سطح اکسیژن استاندارد (حدود ۱۹.۵ تا ۲۳.۵ درصد)، حیاتی است.
۳. پایش لحظهای (Real-time Monitoring): تمامی کارگران مستقر در تونل باید به دتکتورهای پرتابل گاز (Multi-gas Detectors) مجهز باشند تا به محض خروج پارامترهای محیطی از محدوده ایمن، آلارم هشدار فعال شود.
۴. برنامه مدیریت بحران و آموزش: برگزاری مانورهای دورهای «نجات در فضای بسته» و آموزش کارگران در خصوص شناسایی علائم وجود گازهای سمی، میتواند در شرایط اضطراری، فاصله بین مرگ و زندگی را تعیین کند.
نتیجهگیری:
حادثه اخیر در هند، یک درسآموزی تلخ برای تمامی مجریان پروژههای عمرانی و معدنی است. ایمنی در تونلسازی، نه یک هزینه جانبی، بلکه «بنیان عملیات» محسوب میشود. از دستگاههای نظارتی و پیمانکاران پروژههای کلان کشور انتظار میرود با تدوین نقشه راه پیشگیرانه، ارتقای تجهیزات ایمنی و الزام به استفاده از تکنولوژیهای نوینِ شناسایی خطرات زیرزمینی، از تکرار چنین تراژدیهای انسانی در پروژههای ملی جلوگیری کنند.
توضیح: این گزارش جهت اطلاعرسانی و ارتقای فرهنگ ایمنی در پروژههای عمرانی کشور تنظیم شده است.
