حرکت صنایع از کنترل آلودگی به مدیریت سبز؛ ضرورت راهبردی در نظام HSE کشور
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با تأکید بر نقش کلیدی صنایع در تحقق توسعه پایدار، خواستار عبور از رویکردهای صرفاً کنترلی در حوزه آلودگی و استقرار مدیریت سبز و یکپارچهسازی الزامات محیطزیستی در چرخه کامل تولید و خدمات شد.
به گزارش پایگاه خبری حامیان سلامت و ایمنی نیروی کار به نقل از روابطعمومی سازمان حفاظت محیطزیست، شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، در بیستوپنجمین همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز که با حضور جمعی از مسئولان، مدیران اجرایی، فعالان صنعتی و واحدهای منتخب برگزار شد، اظهار کرد: رعایت قوانین، ضوابط و استانداردهای محیطزیستی دیگر تنها یک تکلیف قانونی برای صنایع نیست؛ بلکه ضرورتی علمی، اقتصادی، اخلاقی و یکی از ارکان اساسی توسعه پایدار کشور به شمار میرود.
وی با اشاره به چالشهای روزافزون زیستمحیطی در سطح جهان افزود: تغییرات اقلیمی، افزایش دمای زمین، محدودیت منابع آب شیرین، تخریب جنگلها و زیستبومها، کاهش تنوع زیستی و انباشت پسماندهای صنعتی و پلاستیکی، از مهمترین تهدیدهایی هستند که سلامت انسان، پایداری اقتصادی و آینده زیستپذیر جوامع را تحت تأثیر قرار دادهاند.
انصاری تصریح کرد: توسعه صنعتی در یک قرن اخیر، نقش مهمی در رشد اقتصادی و ارتقای سطح رفاه داشته است؛ با این حال، بهرهبرداری بیرویه از منابع طبیعی و فقدان نگاه بلندمدت به پیامدهای تولید، موجب افزایش پسماند، تخریب زیستگاهها، تشدید آلودگیها و برهم خوردن تعادل اکولوژیک شده است. ازاینرو، ادامه مسیر توسعه صنعتی بدون ملاحظات محیطزیستی، اجتماعی و ایمنی، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز و فردای کشور نخواهد بود.
مدیریت سبز؛ فراتر از کنترل آلودگی در انتهای خط تولید
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست با تأکید بر ضرورت تغییر نگرش در صنایع گفت: صنعت سبز و مدیریت سبز، صرفاً به نصب تجهیزات کنترل آلودگی یا رعایت حداقل استانداردها در انتهای خط تولید محدود نمیشود. این رویکرد باید از مرحله طراحی محصول و انتخاب مواد اولیه آغاز شود و تمامی مراحل تولید، مصرف انرژی و آب، مدیریت پسماند، حملونقل، ارائه خدمات و پایان عمر محصول را دربرگیرد.
وی افزود: در چارچوب مدیریت یکپارچه HSE، حفاظت از محیطزیست باید در کنار سلامت کارکنان، ایمنی فرآیندها و مسئولیتپذیری اجتماعی سازمانی قرار گیرد. تحقق این هدف، نیازمند شناسایی مستمر جنبهها و پیامدهای محیطزیستی، ارزیابی ریسک، پایش شاخصهای عملکرد، آموزش کارکنان و مشارکت فعال مدیران در تصمیمگیریهای راهبردی است.
انصاری با اشاره به آثار گسترده مسائل محیطزیستی بر بخشهای مختلف کشور بیان کرد: پیامدهای تغییر اقلیم، آلودگی هوا، کاهش منابع آب، تخریب سرزمین و افت تنوع زیستی، تنها به حوزه محیطزیست محدود نمیشود؛ بلکه بر اقتصاد، سرمایهگذاری، زیرساخت، سلامت عمومی، حکمرانی و مسیر نوآوری در صنایع نیز اثرگذار است. بنابراین، سرمایهگذاری در فناوریهای پاک و بهرهوری منابع باید بهعنوان اقدامی پیشگیرانه و راهبردی تلقی شود.
اقتصاد چرخشی و بهرهوری منابع؛ مسیر آینده صنایع
وی با اشاره به روند جهانی حرکت به سمت اقتصاد چرخشی اظهار کرد: طراحی محصولات بادوام، استفاده مجدد از مواد، بازیافت، کاهش مصرف منابع اولیه، بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال و افزایش شفافیت در زنجیره ارزش، از مؤلفههای اساسی اقتصاد چرخشی هستند. صنایعی که این رویکردها را در سرمایهگذاری، طراحی فرآیند و مدل کسبوکار خود وارد کنند، در بازار آینده از مزیت رقابتی، تابآوری بیشتر و اعتبار اجتماعی بالاتری برخوردار خواهند شد.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست همچنین به برخی چالشهای توسعه رویکردهای سبز در کشور اشاره کرد و گفت: موانع ساختاری و فرهنگی، پایین بودن نسبی قیمت انرژی و آب، محدودیت دسترسی به منابع مالی و کاهش انگیزه برای سرمایهگذاری در فناوریهای نوین و بهرهوری سبز، از جمله موضوعاتی است که باید مورد توجه سیاستگذاران و مدیران قرار گیرد.
وی تأکید کرد: استفاده از ابزارهای بازدارنده، از جمله عوارض آلایندگی، بهتنهایی کافی نیست و لازم است همزمان مشوقهای مالی، اعتباری، تعرفهای و مالیاتی برای صنایع و واحدهای خدماتی پیشرو در حوزه محیطزیست و HSE در نظر گرفته شود.
اقدامات مؤثر واحدهای سبز در ارتقای عملکرد HSE
انصاری با اشاره به عملکرد واحدهای منتخب بیستوپنجمین همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز گفت: استقرار سامانههای پیشرفته تصفیه پساب، بازچرخانی و استفاده مجدد از آب، افزایش بهرهوری انرژی، بازیافت حرارتی، مدیریت اصولی پسماند، کاهش انتشار آلایندهها، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهویژه انرژی خورشیدی و مشارکت در برنامههای فرهنگسازی محیطزیستی، از جمله اقدامات ارزشمند این واحدهاست.
وی افزود: این تجربیات نشان میدهد که مسئولیتپذیری محیطزیستی، نه یک هزینه تحمیلی، بلکه سرمایهگذاری راهبردی برای کاهش ریسکهای عملیاتی، ارتقای بهرهوری، حفظ سلامت کارکنان و جوامع پیرامونی، افزایش اعتماد ذینفعان و تقویت جایگاه رقابتی سازمانهاست.
رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در پایان خاطرنشان کرد: همایش ملی صنعت، معدن و خدمات سبز نباید صرفاً یک رویداد تشریفاتی تلقی شود؛ بلکه باید به بستری برای تبادل تجربه، معرفی الگوهای موفق، توسعه فناوریهای پاک و تقویت فرهنگ مدیریت سبز در بنگاههای اقتصادی کشور تبدیل شود.
وی از مدیران صنایع، معادن و واحدهای خدماتی خواست با الگوبرداری از تجربه واحدهای موفق، استقرار و بهبود مستمر نظامهای مدیریت محیطزیست و HSE را در اولویت برنامههای سازمانی خود قرار دهند و افزود: حمایتهای مالی و اعتباری از سرمایهگذاریهای محیطزیستی، اصلاح سیاستهای قیمتی و یارانهای و توسعه مشوقهای قانونی، میتواند مسیر حرکت صنایع به سوی تولید پاک، ایمن، بهرهور و پایدار را هموارتر کند.