دستورالعمل جامع سلامت شغلی در مواجهه با پرتوهای نور آبی؛ راهبردهای نوین HSE برای صیانت از نیروی کار و کاربران سامانههای دیجیتال
پایگاه اطلاعرسانی مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE): بهدنبال گسترش فزاینده سامانههای مانیتورینگ صنعتی، اتوماسیون اداری و تجهیزات هوشمند پرتابل، مدیریت بهداشت حرفهای بر ارزیابی ریسک مواجهه پرسنل با طیف فرکانسی نور آبی (Blue Light) و استقرار استانداردهای ارگونومی شناختی و بینایی در ایستگاههای کاری تأکید کرد.
به گزارش وبدا و با استناد به یافتههای تخصصی دپارتمان ارگونومی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، پایش فاکتورهای زیانآور فیزیکی محیط کار نشان میدهد مواجهه کنترلنشده با پرتوهای طولموج کوتاه مرئی (۳۸۰ تا ۵۰۰ نانومتر)، چالشهای فیزیولوژیک متعددی بر سلامت شغلی و ریتم زیستی نیروی انسانی تحمیل میکند.
تداخل در ریتم شبانهروزی (سیرکادین) و افت شاخصهای بهرهوری شغلی
دکتر رضا کاظمی، دانشیار ارگونومی و عضو هیئت علمی دانشگاه، با تشریح مکانیسم اثر بیولوژیکی این تابشها اعلام کرد:
«اگرچه طیف نور آبی بهصورت طبیعی محرک ترشح کورتیزول، ارتقای تمرکز و بیداری در ساعات آغازین روز است، اما مواجهه مزمن در شیفتهای عصر و شب، ترشح هورمون حیاتی ملاتونین را تا بیش از ۵۰ درصد مهار میسازد. پیامد مستقیم این پدیده، بروز اختلال در چرخه خواب عمیق (REM)، احساس خستگی مفرط در ساعات شیفت و افت مستقیم ضریب هوشیاری اپراتورها است؛ امری که بهویژه در اتاقهای کنترل حساس، ریسک خطاهای انسانی را بهطور محسوسی افزایش میدهد.»
وی یادآور شد که پرسنل شاغل در نوبتکاری (شیفت شب)، پایشگران مانیتورینگ اتاقهای کنترل، نیروهای پشتیبانی فناوری اطلاعات و کارکنانی که مواجهه مستمر بیش از ۶ ساعت در روز با صفحات دیجیتال دارند، در گروه پرخطر شغلی قرار میگیرند.
عارضه بینایی ناشی از کامپیوتر (CVS) و ریسکهای فیزیکی ایستگاههای کاری
این متخصص ارگونومی شغلی با تحلیل آسیبهای پاتولوژیک چشم افزود:
«استفاده فشرده از پایانههای تصویری بدون استراحتهای تناوبی، سبب کاهش محسوس رفلکس پلکزدن (از حدود ۱۸ بار به ۴ تا ۶ بار در دقیقه) شده و به سندروم خشکی چشم، التهاب ملتحمه، تاری دید گذرا و سردردهای تنشی ناشی از انقباض عضلات تطابقی منتهی میشود. این آسیب در میان کارشناسان دفاتر فنی و اداری شیوع بالایی دارد و نیازمند مداخله فوری مهندسی ارگونومی است.»
وی همچنین با اشاره به بعد مسئولیت اجتماعی سازمانها نسبت به نسل آینده افزود: عدسی چشم کودکان به دلیل شفافیت ساختاری بالا و فقدان پیگمانتاسیون کافی، بیشترین سطح فیلتراسیون طبیعی را از دست داده و مقادیر عمده نور پرانرژی را مستقیماً به شبکیه هدایت میکند که مستلزم نظارت دقیق خانوادهها بر محدودسازی ابزارهای دیجیتال پیش از خواب است.
بسته الزامات و راهکارهای مدیریتی-مهندسی HSE در سازمانها
کارشناسان حوزه سلامت شغلی اجرای اقدامات کنترلی زیر را برای بهبود ایستگاههای کاری و سلامت فردی الزامی میدانند:
۱. استقرار قانون ارگونومیک ۲۰-۲۰-۲۰: پرسنل موظفند پس از هر ۲۰ دقیقه خیرهشدن به نمایشگر، به مدت حداقل ۲۰ ثانیه به هدفی در فاصله ۲۰ فوتی (حدود ۶ متری) نگاه کرده و عضلات مژگانی چشم را به آرامش برسانند.
۲. تنظیم فیلترهای نرمافزاری و سختافزاری: فعالسازی اتوماتیک فیلتر نور آبی (Night Light) از ساعات میانی روز، کالیبراسیون دمای رنگ صفحه نمایش (پایینتر از ۴۰۰۰ کلوین در شیفت شب) و استفاده از پوششهای ضد بازتاب (Anti-Glare) بر روی مانیتورها.
۳. مهندسی روشنایی عمومی محیط کار: بالانس شدت روشنایی موضعی و عمومی با حفظ حدود مجاز مصوب بهداشت حرفهای (لوکس متناسب محیطهای اداری)، حذف هرگونه خیرگی مستقیم (Glare) و پرهیز از تابش معکوس پنجرهها یا چراغهای سقفی روی مانیتور.
۴. تنظیم ارتفاع و زاویه دید ارگونومیک: قرارگیری لبه بالایی نمایشگر همسطح یا اندکی پایینتر از خط دید چشم (زاویه دید شیبدار ۱۰ تا ۲۰ درجه به پایین) و رعایت فاصله بهینه ۵۰ تا ۷۰ سانتیمتری میان کاربر و مانیتور.
۵. غربالگری دورهای سلامت بینایی: گنجاندن تستهای تخصصی اپتومتری و غربالگری خشکی چشم در معاینات دورهای طب کار، بهمنظور پیشگیری از عوارض مزمن بینایی و ارتقای ایمنی روانی-جسمی پرسنل.