ابلاغ راهبرد ملی «سازمان پاک»؛ همافزایی دولت و مدیریت شهری در مدیریت بحران اینورژن و کاهش ردپای کربن سازمانی
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی حوزه بهداشت، ایمنی و محیط زیست، در پی صدور دستور ریاست محترم جمهوری و ابلاغیه تکلیفی سازمان اداری و استخدامی کشور، ساختار اجرایی طرح «یک روز بدون خودرو» در قالب راهبرد پیشگیرانه محیطزیستی در دستور کار تمامی نهادها و سازمانهای دولتی قرار گرفت. بر اساس این مصوبه، دستگاههای اجرایی موظف شدهاند تا پایان سال جاری، با استقرار مکانیزمهای جایگزین رفتوآمد، دستکم یک روز در هفته تردد ناوگان تکسرنشین شخصی پرسنل را متوقف کنند.
دکتر شینا انصاری، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، در یادداشتی با ارزیابی ابعاد ایمنی زیستی و اکولوژیک این طرح تأکید کرد:
«آغاز این برنامه از بدنه دولت، گذار از رویکرد انفعالی به مدیریت فعال ریسک در حوزه سلامت عمومی است. دولت نمیتواند بدون تعهد درونی به شاخصهای پایداری، از شهروندان انتظار همراهی داوطلبانه در کاهش آلودگی هوا داشته باشد.»
همزمانی استراتژیک با پدیده وارونگی دما (Inversion)
از منظر مهندسی بهداشت محیط، اجرای این طرح با ورود به ششماهه دوم سال از اهمیت حیاتی برخوردار است. همهساله با رخداد پدیده لایه پایداری جوی (وارونگی دما) در کلانشهرهایی نظیر تهران، اصفهان، مشهد، تبریز و اراک، انباشت آلایندههای خطرناک ناشی از احتراق سوختهای فسیلی (نظیر PM2.5PM_{2.5}، NOxNO_x و ترکیبات آلی فرار VOCs) به نقطه بحرانی میرسد.
بخش عمدهای از این بار آلودگی حاصل وابستگی مفرط به خودرومحوری و عدم تناسب زیرساختهای کلانشهری است؛ امری که طی دهههای اخیر با اولویتبخشی به توسعه شریانهای سوارهرو، فضاهای تنفسی شهری و شاخصهای انسانمحور را تضعیف کرده است.
الزامات اجرایی HSE و راهکارهای عملیاتی در دستگاههای اجرایی
در این ابلاغیه، پایداری طرح مذکور منوط به ایجاد زیرساختهای حمایتی و استقرار نظامنامه HSE دانسته شده است. واحدهای بهداشت، ایمنی و محیطزیست (HSE) در کلیه ارگانها و صنایع مکلف به پیادهسازی موارد زیر شدهاند:
- مدیریت سفر سازمانی و ساماندهی لجستیک پرسنل:احیا، استانداردسازی و استفاده بهینه از شبکه سرویسهای ایابوذهاب کارکنان با هدف افزایش بهرهوری ناوگان اشتراکی و کاهش ریسک حوادث ترافیکی درونشهری.
- استقرار الگوی همپیمایی (Carpooling):ایجاد بسترهای سامانهای و هماهنگی درونسازمانی برای سفرهای اشتراکی همکاران در مسیرهای همپوشان.
- توسعه ترابری فعال و پایدار:ایجاد پایانههای اختصاصی و ایمن برای دوچرخهها و اسکوترهای برقی در محوطه ادارات و تجهیز زیرساختهای رفاهی جهت تشویق پرسنل به استفاده از الگوهای ترابری فعال.
- اندازهگیری و پایش ردپای کربن سازمانی (Carbon Footprint):واحدهای پایش موظفند میزان کاهش انتشار گازهای گلخانهای (CO2CO_2) و آلایندههای معیار ناشی از اجرای این طرح را بهصورت ماهانه ثبت و گزارش نمایند.
گذار از اقدامات نمادین به فرهنگ پایدار زیستمحیطی
معاون رئیسجمهور با اشاره به پیشینه پویشهایی نظیر «سهشنبههای بدون خودرو» خاطرنشان کرد:
«رویکردهای نمادین بدون پشتیبانی عملیاتی دستگاهها و فقدان تسهیلات جایگزین، قابلیت اثرگذاری درازمدت نخواهند داشت. هدف امروز، نهادینهسازی یک هنجار جدید در فرهنگ کار و ارتقای تابآوری اکولوژیک شهری است. پایش مستمر، رفع موانع رفاهی تردد کارکنان و تقویت همزمان ناوگان حملونقل عمومی توسط مدیریت شهری، شروط بنیادین تثبیت این دگرگونی رفتاری است.»
جمعبندی و چشمانداز:
اجرای این طرح گامی موثر در جهت پیادهسازی الزامات ماده ۲۹ قانون هوای پاک و همچنین تطابق با استانداردهای مدیریت زیستمحیطی (ISO 14001) در بخش عمومی ارزیابی میشود. امید میرود پیشگامی ساختار اداری کشور در اصلاح الگوی مصرف سوخت و مدیریت سفرهای کاری، بسترساز مشارکت فراگیر شهروندی و بازیابی هوای پاک در پهنههای زیستی کشور باشد.