هشدار جهانی درباره افزایش مصرف محصولات نیکوتینی در میان نوجوانان؛ ضرورت تقویت سیاست‌های HSE برای پیشگیری از اعتیاد نیکوتین

سازمان جهانی بهداشت (WHO) همزمان با فرارسیدن روز جهانی بدون دخانیات (۳۱ مه)، با انتشار گزارشی نسبت به افزایش مصرف محصولات نیکوتینی در میان نوجوانان هشدار داد و از دولت‌ها خواست با اجرای سیاست‌های سختگیرانه‌تر در حوزه ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست (HSE)، از نسل جوان در برابر اعتیاد به دخانیات و محصولات نوظهور نیکوتینی محافظت کنند.

بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، در حال حاضر دست‌کم ۴۰ میلیون نوجوان ۱۳ تا ۱۵ ساله در سراسر جهان از محصولات دخانی استفاده می‌کنند و روند مصرف سیگارهای الکترونیکی و کیسه‌های نیکوتینی (Nicotine Pouches) در میان جوانان به‌طور نگران‌کننده‌ای در حال افزایش است. این سازمان تأکید کرده است که شرکت‌های تولیدکننده دخانیات با تغییر مدل کسب‌وکار خود، محصولات جدیدی را طراحی می‌کنند که استفاده از آنها آسان‌تر، جذاب‌تر و ترک آنها دشوارتر است؛ موضوعی که تهدیدی جدی برای سلامت نسل آینده محسوب می‌شود.

به گفته دکتر «اتین کروگ»، مدیر بخش عوامل تعیین‌کننده سلامت، ارتقا و پیشگیری در سازمان جهانی بهداشت، در حالی که دخانیات همچنان سالانه میلیون‌ها نفر را در جهان به کام مرگ می‌کشاند، شرکت‌های بزرگ دخانی با معرفی محصولات جدیدی مانند سیگارهای الکترونیکی طعم‌دار و کیسه‌های نیکوتینی تلاش می‌کنند بازار مصرف را در میان نوجوانان و جوانان گسترش دهند.

کارشناسان حوزه سلامت تأکید می‌کنند نیکوتین ماده‌ای بسیار اعتیادآور و زیان‌آور است و مصرف آن به‌ویژه برای کودکان، نوجوانان و جوانانی که مغز آنها هنوز در حال رشد است، می‌تواند پیامدهای جدی جسمی و روانی به همراه داشته باشد. افزایش غلظت نیکوتین در برخی محصولات جدید نیز نگرانی‌های جدی در حوزه سلامت عمومی ایجاد کرده است.

در چارچوب رویکردهای HSE و سیاست‌های پیشگیرانه، سازمان جهانی بهداشت از دولت‌ها خواسته است مجموعه‌ای از اقدامات کنترلی را در دستور کار قرار دهند، از جمله:

• ممنوعیت تولید و عرضه محصولات نیکوتینی با طعم‌های جذاب برای نوجوانان
• ممنوعیت کامل تبلیغات، ترویج و حمایت مالی مرتبط با محصولات دخانی
• ایجاد محیط‌های عمومی کاملاً عاری از دود سیگار و بخار سیگارهای الکترونیکی
• تشدید نظارت و اجرای قوانین در زمینه فروش و توزیع این محصولات

این سازمان همچنین نسبت به رشد سریع بازار کیسه‌های نیکوتینی هشدار داده است. این محصولات که بدون دود مصرف می‌شوند، از طریق شبکه‌های اجتماعی، اینفلوئنسرها و تبلیغات سبک زندگی به‌طور گسترده در میان جوانان تبلیغ می‌شوند. بسته‌بندی‌های رنگارنگ، طعم‌های مشابه آب‌نبات و کمپین‌های تبلیغاتی دیجیتال از جمله روش‌هایی است که برای جذب نسل جوان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد حدود ۱۶۰ کشور جهان هنوز مقررات مشخصی برای کنترل کیسه‌های نیکوتینی ندارند؛ موضوعی که باعث شده میلیون‌ها نفر در معرض خطر اعتیاد به این محصولات قرار گیرند. کارشناسان معتقدند این خلأ قانونی می‌تواند به گسترش مصرف در میان نوجوانان منجر شود.

در سطح مدیریت شهری نیز نمونه‌هایی از اقدامات موفق مشاهده می‌شود. به عنوان نمونه، شهرداری ریو دو ژانیرو در برزیل با تشدید بازرسی‌ها، مقابله با فروش و تبلیغات سیگارهای الکترونیکی و اجرای قوانین محیط‌های بدون دود، اقداماتی گسترده برای محافظت از جوانان انجام داده است. این شهر همچنین با اجرای کمپین‌های اطلاع‌رسانی عمومی و اصلاح قوانین مرتبط با دخانیات، تمامی محصولات نیکوتینی از جمله سیگارهای الکترونیکی را در قوانین کنترل دخانیات گنجانده است.

سازمان جهانی بهداشت در ۱۹ مه سال جاری نیز از رهبران و نهادهایی که اقدامات مؤثری برای مقابله با تاکتیک‌های پیچیده صنعت دخانیات انجام داده‌اند، در قالب جایزه روز جهانی بدون دخانیات ۲۰۲۶ تقدیر کرد.

طبق آمارهای جهانی، مصرف دخانیات سالانه بیش از ۷ میلیون نفر را در جهان به کام مرگ می‌کشاند و یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ‌های قابل پیشگیری محسوب می‌شود. این عامل خطر با بیماری‌های قلبی–عروقی، بیماری‌های تنفسی و بیش از ۲۰ نوع مختلف سرطان ارتباط مستقیم دارد.

در همین راستا، سازمان جهانی بهداشت از بیش از یک میلیارد مصرف‌کننده محصولات دخانی و نیکوتینی در جهان خواسته است با فرارسیدن روز جهانی بدون دخانیات، گام نخست را برای ترک مصرف بردارند و از چرخه اعتیاد به نیکوتین خارج شوند؛ اقدامی که می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت فردی و اجتماعی و تحقق اهداف ایمنی و بهداشت در محیط‌های کاری و زندگی داشته باشد.