افزایش دما و کاهش ساعات آفتابی؛ زنگ خطر HSE برای سلامت روان کارکنان و شهروندان
واحد خبر HSE | همزمان با افزایش آثار تغییرات اقلیمی در جهان و بروز دورههای گرمای شدید، نوسانات دمایی، کاهش کیفیت هوا و تغییر الگوهای بارش، موضوع تأثیر شرایط آبوهوایی بر سلامت روان به یکی از محورهای مهم در حوزه ایمنی، بهداشت و محیط زیست؛ HSE تبدیل شده است. یافتههای جدید علمی نشان میدهد حتی تغییرات کوتاهمدت و روزمره در وضعیت آبوهوا میتواند بر خلقوخو، سطح اضطراب، کیفیت خواب و میزان مراجعه افراد به خدمات سلامت روان اثرگذار باشد.
بر اساس گزارشهای علمی منتشرشده، عواملی مانند افزایش دما، کاهش ساعات آفتابی، موجهای گرما، طوفانهای شدید و تغییرات ناگهانی آبوهوا میتوانند فشار روانی افراد را افزایش داده و در برخی موارد، آنان را به دریافت خدمات روانشناختی یا درمانی سوق دهند.
تأثیر شرایط آبوهوایی بر سلامت روان
مطالعهای که توسط پژوهشگران دانشگاه «ایست آنگلیا» در انگلستان انجام شده، نشان میدهد تغییرات جزئی و کوتاهمدت در آبوهوا نیز میتواند با افزایش تقاضا برای خدمات سلامت روان ارتباط داشته باشد. در این پژوهش، دادههای مربوط به بیش از ۴.۶ میلیون تماس و مراجعه به خدمات سلامت روان در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۲ بررسی و با اطلاعات هواشناسی همان بازه زمانی مقایسه شده است.
نتایج این بررسی نشان میدهد با افزایش دما تا حدود ۳۵ درجه سانتیگراد، میزان مراجعه یا تماس افراد برای دریافت خدمات سلامت روان افزایش یافته است. همچنین در روزهایی که ساعات تابش آفتاب کمتر بوده، میزان تقاضا برای دریافت حمایتهای روانی بیشتر گزارش شده است.
پژوهشگران تأکید کردهاند که این اثرات صرفاً به رخدادهای شدید مانند موجهای گرمای طولانیمدت محدود نمیشود، بلکه تغییرات روزانه آبوهوا نیز میتواند در وضعیت روانی افراد نقش داشته باشد.
اهمیت موضوع برای ایران
در ایران نیز طی سالهای اخیر، پدیدههایی مانند افزایش دمای هوا، موجهای گرما، خشکسالی، آلودگی هوا، گردوغبار، کاهش منابع آبی و تغییر الگوی بارشها بهویژه در استانهای جنوبی، مرکزی، غربی و کلانشهرها، به یکی از چالشهای جدی زیستمحیطی و بهداشتی تبدیل شده است.
این شرایط علاوه بر اثرات جسمی مانند گرمازدگی، تشدید بیماریهای قلبی و تنفسی و کاهش توان کاری، میتواند پیامدهای روانی قابلتوجهی نیز داشته باشد؛ از جمله:
- افزایش اضطراب و تحریکپذیری؛
- کاهش تمرکز و بهرهوری کاری؛
- اختلال در خواب؛
- افزایش احساس خستگی و فرسودگی روانی؛
- تشدید علائم افسردگی در افراد آسیبپذیر؛
- افزایش تنشهای اجتماعی در محیطهای کاری و شهری.
از منظر HSE، این موضوع بهویژه برای کارکنانی که در محیطهای روباز یا شرایط سخت کاری فعالیت میکنند، اهمیت بیشتری دارد؛ از جمله کارگران پروژههای عمرانی، صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، معادن، حملونقل، خدمات شهری، کشاورزی و نیروهای امدادی.
تغییرات اقلیمی؛ چالشی فراتر از محیط زیست
کارشناسان حوزه سلامت و ایمنی معتقدند تغییرات اقلیمی دیگر صرفاً یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه باید بهعنوان یک تهدید چندبعدی برای سلامت عمومی، ایمنی شغلی و سلامت روان جامعه مورد توجه قرار گیرد.
افزایش دما میتواند باعث کاهش تابآوری روانی افراد شود. در محیطهای کاری، این مسئله ممکن است با افزایش خطای انسانی، کاهش دقت، افزایش حوادث شغلی و کاهش کیفیت تصمیمگیری همراه باشد. بنابراین، مدیریت اثرات روانی ناشی از شرایط اقلیمی باید در برنامههای جامع HSE سازمانها جایگاه مشخصی داشته باشد.
ضرورت آمادگی سازمانها و نهادهای اجرایی
با توجه به روند افزایشی دما و تکرار دورههای گرمای شدید در ایران، لازم است سازمانها، واحدهای صنعتی، شهرداریها و نهادهای مرتبط با سلامت عمومی، برنامههای پیشگیرانه و حمایتی خود را بازنگری کنند.
برخی اقدامات پیشنهادی در این زمینه عبارتاند از:
پایش شرایط آبوهوایی و صدور هشدارهای HSE
سازمانها باید دمای محیط، شاخص گرما، کیفیت هوا و شرایط جوی را بهصورت مستمر پایش کرده و هشدارهای لازم را به کارکنان و شهروندان ارائه دهند.
اصلاح ساعت کاری در روزهای بسیار گرم
در مشاغل روباز، تغییر زمان فعالیت به ساعات خنکتر روز میتواند از فشار جسمی و روانی کارکنان بکاهد.
ایجاد فضاهای استراحت خنک و ایمن
دسترسی به آب آشامیدنی، سایهبان، تهویه مناسب و محل استراحت استاندارد باید در محیطهای کاری مورد توجه قرار گیرد.
افزایش آگاهی کارکنان درباره آثار روانی گرما
آموزش کارکنان درباره علائم استرس گرمایی، اضطراب، بیخوابی و فرسودگی روانی میتواند به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک کند.
تقویت خدمات مشاوره و حمایت روانی
سازمانها میتوانند با فراهمکردن امکان مشاوره روانشناختی، بهویژه در دورههای گرمای شدید یا بحرانهای زیستمحیطی، از آسیبهای روانی پیشگیری کنند.
توجه ویژه به گروههای آسیبپذیر
سالمندان، بیماران مزمن، افراد دارای سابقه مشکلات روانی، کارکنان شیفتی و نیروهای عملیاتی در فضای باز باید در اولویت برنامههای حمایتی قرار گیرند.
سلامت روان؛ بخش جداییناپذیر مدیریت HSE
در رویکردهای نوین HSE، سلامت روان بهعنوان یکی از مؤلفههای اصلی سلامت شغلی و اجتماعی شناخته میشود. همانگونه که پیشگیری از حوادث فیزیکی، کنترل آلودگیها و کاهش ریسکهای شغلی اهمیت دارد، توجه به فشارهای روانی ناشی از شرایط محیطی نیز ضروری است.
برنامهریزی برای مواجهه با تغییرات اقلیمی باید علاوه بر زیرساختهای فنی و محیطزیستی، شامل راهکارهای حمایتی در حوزه سلامت روان نیز باشد. این مسئله میتواند نقش مهمی در حفظ بهرهوری نیروی انسانی، کاهش غیبت از کار، ارتقای ایمنی محیط کار و افزایش تابآوری سازمانی داشته باشد.
جمعبندی
یافتههای علمی نشان میدهد شرایط آبوهوایی، حتی در مقیاس روزانه، میتواند بر سلامت روان افراد اثرگذار باشد. در کشوری مانند ایران که با چالشهایی همچون گرمای شدید، خشکسالی، آلودگی هوا و گردوغبار مواجه است، توجه به پیامدهای روانی تغییرات اقلیمی باید به یکی از اولویتهای برنامهریزی در حوزه HSE تبدیل شود.
بر این اساس، توسعه نظامهای هشدار، آموزش کارکنان، اصلاح شرایط کاری، حمایت روانی و توجه به گروههای آسیبپذیر میتواند گامی مؤثر در کاهش پیامدهای انسانی و سازمانی ناشی از تغییرات اقلیمی باشد.
- منبع:خبرگزاری مهر
- نویسنده:دیباگستران صنعت
- 1405/04/11
